Ergenlikten itibaren sperm üretebilen erkeklerin aksine, kadınlar belli sayıda yumurta ile doğarlar ve yaşamları boyunca yeni yumurta üretme şansları yoktur. Hep var olandan kullanırlar ve her kadında yumurta tüketme hızı farklıdır. Bu sebeple yaşıt kadınların yumurtalık havuzunda kalan yumurta sayıları yani yumurtalık rezervleri birbirinden farklıdır. Ancak şu bir gerçektir ki kadın yaşı ilerledikçe yumurta sayısı azalır.

Yumurtalık rezervi tükenen kadın menapoza girer ve artık doğurganlık şansı kalmaz. Yani kadının doğurganlık zamanı ergenlikten menapoza girene kadar ki döneme kısıtlıdır. Bir kadının yumurtalık rezervini en doğrulukla tespit etmemizi sağlayan 2 yöntem, ultrasonografi ile yumurtalık içinde görülen 2-9 mm çapındaki antral follikül dediğimiz potansiyel yumurta hücrelerinin sayımı ya da kanda yapılan Antimüllerien Hormon (AMH) değerlendirmesidir. Bu sayede hastamızın yumurtalık rezervini en doğru şekilde anlayabilir ve doğurganlık durumu açısından uygun şekilde yönlendirebiliriz.

AMH Nedir?

AMH, yani Antimüllerien hormon, yumurtalıklardaki küçük yumurta keselerinden  salgılanan transforming growth faktör b (TGFb)  ailesine mensup bir proteindir. Yumurta keselerinden salgılandığı için,  ölçülen düzeyi, yumurtalıkta bu hormonu salgılayan yumurta keselerinin sayısı yani yumurtalık rezervi hakkında direk bilgi vermektedir.

AMH Düşüklüğü Ne Anlama Gelir?

AMH düzeyinin düşük olması anne adayında yumurtalık içinde kalan yumurta sayısının yani rezervin düşük olduğu anlamına gelir. Rezervin düşük olması yumurta kalitesinin de düşük olacağı ya da kadının kendiliğinden gebe kalamayacağı anlamına gelmez ancak doğurganlık açısından zamanın kısıtlı olduğunu gösterir.

AMH Düşüklüğü Neden Olur?

Yumurta rezervinde azalma yani AMH düzeyinde düşüklüğün çeşitli sebepleri vardır. Her kadında yaş ilerledikçe, özellikle 35-38 yaşından sonra doğal süreçte yumurta sayısı giderek azalır. Çünkü doğuştan yumurtalığa yerleşmiş olan yumurtalardan her adet döngüsünde bir kısmı kullanılır ve zaman geçtikçe kalan yumurta sayısı giderek azalır. İlaveten yumurta sayı azlığı açısından risk yaratabilecek durumlar;

  • Yumurtalıklara yönelik cerrahi işlem geçirilmiş olması
  • Yumurta hücrelerini de olumsuz etkileyebilen kemoterapi, radyoterapi gibi tedavi görmüş olmak,
  • Ailede erken menapoz öyküsü,
  • Kromozomal sorunlar (Turner Sendromu vb)
  • Yoğun sigara içimi,
  • Yumurtalıklarda çikolata kisti (endometrioma) varlığıdır.

Düşük AMH Belirtileri Var mıdır?

Genel olarak rezerv azlığı jinekolojik olarak bir şikayete yol açmaz. Ancak çoğu kadında  yumurta sayısı azalmaya başladıkça adet siklusları kısalmaya başlar. İlk günden ilk güne 27-28 günde bir adet görülürken, yumurta sayısı azaldıkça siklus araları giderek kısalır. Rezerv azlığı derinleştikçe de adet araları açılmaya başlar. 40 günde bir, 50 günde bir adet görme ve sonunda da ilaçsız adet görmeme şeklinde düzensizlik görülür. Özellikle siklus araları eskiye göre kısaldı ise bu açıdan bir kontrolden geçmekte fayda olacaktır.

Düşük Over Rezervi (Yumurta Rezervi Düşüklüğü) Nedir?

Her kız çocuğu doğduğunda, doğurganlık dönemi boyunca kullanacağı yumurtaları ile doğar. Bir kadının yaşamının hiçbir döneminde ne kendiliğinden ne de dışardan verilen ilaç tedavisi ile yeni yumurta üretebilme şansı yoktur. Ergenlikten itibaren her ay, kişiden kişiye değişmekle birlikte  belli sayıda yumurta kaybedilir. Değerlendirmemiz sonucunda anne adayının yumurtalıklarında kalan yumurta sayısını yani yumurta rezervini anlayabiliriz. Buna yumurtalık rezervi demekteyiz. Bu sayıda düşüklük saptadığımızda hastamızda düşük over rezervi olduğundan bahsedebiliriz.

AMH ile Over Rezervi Arasındaki İlişki

Amtimüllerien hormon (AMH) yumurtalıklardaki yumurta hücrelerinden salgılanan bir hormondur.  AMH düzeyi kan testi ile ölçülür ve seviyesi yumurtalık rezervi hakkında bilgi verir. AMH seviyesinin düşük olması yumurta rezervinde düşüklük olduğunun göstergesidir.

AMH Kaç Olursa Düşük Kabul Edilir?

AMH düzeyinin 2-4 ng/ml arasında olmasını normal yumurtalık rezervi olarak kabul etmekteyiz. 1-2 ng/ml arası değerlerde normalin altında rezervden, 1 ng/ml altındaki düzeylerde de yumurta sayı azlığından bahsederiz.

Düşük AMH ile Gebelik Mümkün mü?

Düşük AMH seviyesi olması bir kadında yumurta sayısında azlık olduğunun göstergesidir. Ancak kalite hakkında bilgi vermez. Yumurta kalitesi belirgin olarak kadın yaşından etkilenir. Yaş ilerledikçe yumurta kalitesi düşer. Ancak AMH düzeyinin düşük olması yumurta kalitesinde düşmeye sebep olmaz. Bu nedenle ilave bir sorun yoksa kendiliğinden gebelik te olabilir. Ancak AMH düşüklüğü doğurganlık açısından sürenin kısıtlı olduğu anlamına gelir.

Düşük Yumurta Rezervinin Tedavisi Mümkün müdür?

Düşük yumurtalık rezervinin tedavisi bulunmamaktadır. Çünkü bir kadında kendiliğinden ya da dışardan verilecek takviye ya da hormon ilaçları ile yumurta sayısı arttırılamamaktadır. Bu sebeple de anne adayında yumurta rezerv azlığı tespit edildiğinde zamanı etkin kullanmak ve vakit kaybetmeyecek şekilde gebelik için uygun tedaviyi planlamak önemlidir.

Düşük Over Rezervinde Tüp Bebek Tedavisi

Düşük over rezervi varlığında gebeliği sağlayacak en etkili tedavi tüp bebek tedavisidir. Bu nedenle bir süredir denendi ve kendiliğinden gebelik elde edilemedi ise, ilave gebeliği güçleştirecek bir faktör varsa ya da yumurta rezervi çok düşükse vakit kaybetmeden tüp bebek tedavisine geçilmesi uygun olacaktır.

AMH Düşüklüğünde Tüp Bebek Başarısı

Tüp bebek tedavisinde başarıyı en belirgin olarak kadın yaşı ve yumurtalık rezervi belirlemektedir. Kadın yaşı ne kadar gençse yumurta kalitesi o kadar iyi olmakta ve yumurta sayısı ne kadar iyi ise, blastokist aşamasında embriyo transferi yapma ve iyi kaliteli embriyolara ulaşma ihtimali yükselmekte ve gebelik şansı yükselmektedir.

Düşük over rezervi varlığında tüp bebek tedavisinin başarı şansı rezerv azlığı nispetinde azalmaktadır. Bu nedenle tüp bebek tedavisini ne zaman yapılırsa yapılsın yüksek başarı sağlar gibi düşünmemek gerekir. Yumurta sayısı daha da azalmadan tüp bebek yapılması hem gebelik şansının daha yüksek olmasını sağlayacak hem de transfer edilen dışında kaliteli embriyo elde edilme ihtimalini arttırarak embriyo dondurmaya olanak tanıyacaktır.

Yaşa Göre AMH Değerleri Nasıldır?

Her kadında yaş ilerledikçe yumurta sayısı azalır ve yumurtalık rezerv düşüklüğünün kandaki göstergesi olan AMH düzeyi düşmeye başlar. AMH düzeyinin;

  • 4 ng/ml’nin üstünde olması yumurtalık rezervinin çok iyi olduğu anlamına gelir
  • 2-4 ng/ml arasındaki seviye rezervin normal aralıkta olduğu anlamına gelir
  • 1-2 ng/ml; normalin altında bir rezervi gösterirken,
  • <1 ng/ml değer yumurtalık rezervinin azalmış olduğunun göstergesidir.

Ancak yumurta kalitesi kadının yaşından etkilenmektedir. Yaş ilerledikçe yumurtaların sağlıksız olma riski artmakta ve kalitesi düşmektedir. Bu nedenle de ileri kadın yaşı varlığında rezerv düşüklüğünde gebelik şansı genç yaş rezerv azlığı olanlara göre daha düşük olacaktır.

Sık Sorulan Sorular

Düşük AMH ile Hamile Kalınır mı?

Düşük AMH düzeyi olması bir kadında yumurta sayısında azlık olduğunun göstergesidir. Ancak sayının az olması kendiliğinden gebe kalınamayacağı anlamına gelmez. Eğer kadın ya da erkek tarafında gebeliğe engel olacak ilave bir sorun yoksa kendiliğinden gebelik te elde edilebilir. Eğer gerekli ise tüp bebek yapıldığında da yine gebelik elde edilebilir. Ancak yumurta sayı azlığı derecesine göre tüp bebek tedavisinde başarı şansı rezervi normal olan yaşıtlara göre azalmaktadır.

Düşük Yumurtalık Rezervi Menopoz Anlamına Gelir mi?

Düşük yumurtalık rezervi olması kadının menapozda olması anlamına gelmez. Yumurta sayısının azaldığı ve doğurganlık açısından sürenin kısıtlı olduğu anlamına gelir. Ancak biliyoruz ki bir kadında yumurta rezerv azlığı olması erken menapoza girilmesi açısından riski arttırmaktadır.

Over Rezervi Artırılabilir mi?

Maalesef bir kadında yumurta sayısı yani yumurtalık rezervi verilecek hiçbir ilaç tedavisi, vitamin takviyesi, PRP ya da exozom gibi yöntemlerle arttırılamaz. Aksine zaman geçtikçe yumurta sayısı giderek azalır. Gebelik için sadece var olan yumurtalar değerlendirilebilir. Bu sebeple rezerv azlığı olan çiftlerde zamanı etkin kullanmak ve planlamayı dikkatle yapmak gebelik şansını belirlemesi açısından çok önemlidir.

Düşük Over Rezervinde Tüp Bebek Başarı Oranı Nedir?

Bir çiftte anne adayı tarafında yumurta sayısı azaldıkça tüp bebek tedavisi ile başarı şansı da düşer. Bunun sebebi tedavinin iptal edilme riskinin artması ve embriyo seçme şansının azalmasıdır. Yumurta ne kadar fazla olursa ve ne kadar çok embriyo elde edilirse 5. güne yani blastokist aşamasına gidebilme şansı artar ve iyi kaliteli blastokist aşamasında embriyo elde edildiğinde de gebelik şansı 3. gün embriyo transferine göre yükselir. Ancak bir kez iyi kaliteli embriyoya ulaşıldığında ve transfer edildiğinde gebelik şansı benzer kalitede embriyo transfer edilen yaşıt ve rezervi daha iyi olan kadınlarla benzer olmaktadır.

AMH kaç olursa tüp bebek gerekir?

AMH düzeyine göre tüp bebek kararı vermeyiz. Çifti yumurta rezervi yanında, kadın yaşına, gebe kalamama süresine ve  ilave gebe kalmayı güçleştirecek kadın ya da erkek tarafında bir sorun olup olmamasına göre değerlendirmek doğru olur. Rezerv azlığı olan çiftlerde kadın yaşı ileri ise, bir süredir kendiliğinden gebelik denendi ve gebelik elde edilemedi ise ya da eşin sperm değerlerinde düşüklük varsa zaman kaybedilmeden tüp bebek tedavisine başvurulması faydalı olacaktır.

İletişim Bilgileri

Yazar: Prof. Dr. Mehtap Polat
Telefon: +90 530 011 41 33
E-Posta: info@mehtappolat.com