Adenomiyozis, rahim içinde yer alan ve her ay adetle atılan endometrial hücrelerin rahim kas tabakası içine ilerlemesi ile oluşan bir rahatsızlıktır. Tam olarak oluş mekanizması bilinmemektedir. Endometrial hücrelerin kas tabakası içine doğru ilerlemesi ya da kas tabakası içinde dönüşümle bu hücrelerin gelişimi neticesinde olabilir. Adenomiyozisi olan hastalar çoğunlukla yoğun, uzun süreli ve ağrılı  adet görme şikayeti ile başvururlar.

Adenomyozis Nedir?

Adenomiyozis, rahim iç tabakasında yer alan ve her ay yenilenen endometrial hücrelerin, rahim kas tabakası olan miyometrium içerisine ilerlemesi ile oluşan bir rahatsızlıktır. Genellikle yoğun ve ağrılı adet görme, bazen de kısırlık (infertilite) ile belirti verir.

Adenomyozis Belirtileri Nelerdir?

Hastaların bir kısmında adenomiyozis rahatsızlığı hiç belirti vermeyebilir. Genellikle en sık görülen şikayet uzun süreli, yoğun ve ağrılı adet görülmesidir. Bir kısım hastada da gebe kalmakta sıkıntı görülebilir. Daha nadir olarak cinsel ilişki sırasında ağrı şikayetleri de olabilir. Menapoz sonrasında şikayetler azalmaktadır.

Adenomyozis Neden Olur? Risk Faktörleri Nelerdir?

Adenomiyozis gelişme sebebi tam olarak bilinmemektedir. Sebebe yönelik farklı teoriler mevcuttur (1,2);

  • Birincisi invajinasyon hipotezidir. Rahimin fazla kasılması ya da geçirilmiş rahim ameliyatı sonrasında   rahim iç tabakası (endometrium) ile kas tabakası (miyometrium) arasındaki geçiş bölgesinde (endometrial-miyometrial junctional zone) hasara yol açabilir ve endometrial tabakadaki hücreler rahim kas tabakasına doğru ilerleyebilir (3).
  • İkincisi metaplazi teorisidir. Rahim kas tabakası yani miyometrium içerisinde endometrial tabaka hücrelerine sıfırdan dönüşüm olabileceği gibi, adet kanının geri akımı ile endometrioma odaklarından dökülen yapışma yeteneğindeki hücreler rahim kas tabakasına yapışıp gelişmeye devam edebilirler. Zamanla çoğalarak adenomiyozis odaklarını oluşturabilirler. Adenomiyozis ile endometriozis rahatsızlığının birlikte görülme riskinin yüksek olması da bu teoriyi desteklemektedir.
  • Epigenetik değişiklikler de gelişimine sebep oluyor olabilir. (4)

Ancak sebep ve gelişim mekanizması halen tam olarak anlaşılamamıştır. Özellikle birden fazla doğum yapmış kadınlarda, 40 yaş ve üstünde ve rahimden ameliyat geçirmiş olanlarda görülme riski daha yüksektir.

Adenomyozis Nasıl Teşhis Edilir?

Eskiden adenomiyozis tanısı sadece rahim alınması sonrası patolojik değerlendirme ile konulabilirdi. Ancak günümüzde 2 ve 3 boyutlu ultrasonografi ve MR görüntüleme yöntemleri ile tanısı konulabilmektedir. Yoğun ve ağrılı, uzun süreli adet görme şikayeti varlığında da olduğundan şüphelenilebilir. Genel olarak görülme sıklığı %12-34 civarındadır. Ancak ileri kadın yaşında, gebe kalmakta sıkıntı yaşayan infertil popülasyonda görülme sıklığı farklılık gösterebilir.

Ultrasonografik olarak tanı koyma kriterleri; kas tabakası (miyometrium) içinde ekojenik adacıklar, kistler, küre şekilli rahim, rahim duvarlarında asimetrik büyüme, endometrium ile miyometrium birleşim hattında düzensizlik ya da belirsizlik olarak sayılabilir (5). Ancak adenomiyozis çok farklı görünümlerde olabilir.

Adenomyozis Tedavi Yöntemleri

Bu rahatsızlığı tamamen ortadan kaldıracak bir tedavi yöntemi bulunmamaktadır. Şikayetlere göre tedavi seçimi yapılabilir. Sadece ağrı kesici kullanımı bir seçenek olabileceği gibi odakları baskılamak için  hormonal tedaviler ya da hormonlu rahim içi spiral de düşünülebilir. Medikal tedavinin faydalı olmadığı olgularda, rahim damarının embolizasyonu ya da  bebek istemi yoksa rahimin alınması da düşünülebilir.

Adenomyozis Ameliyatı Nasıldır?

Bebek isteği olan kadınlarda medikal tedavi ile şikayetler rahatlatılamadı ise sadece adenomiyozis odaklarının alınması amaçlı cerrahi girişim yapılabilir. Ancak net bir kapsülü olmadığı için odakların çıkarılması sırasında kanama olabilir ve operasyon sonrasında yapışıklık gelişebilir.

Çocuk isteği olmayan kadınlarda da rahim alınması bir seçenek olabilir

Adenomiyozis Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Adenomiyozis rahatsızlığı tedavi edilmezse kişinin genel sağlığı açısından kötü huylu değişim ya da kansere dönüşme gibi bir risk teşkil etmez. Ancak yoğun ve uzun kanamaya yol açıyorsa anemi ve buna bağlı sağlık sorunları görülebilir ve bebek sahibi olmakta sıkıntı yani infertiliteye neden olabilir.

Adenomyozis Kanser Riski Taşır mı?

Adenomiyozis hemen daima iyi huylu bir rahatsızlıktır.

Adenomyozis İçin Hangi Doktora Gidilmelidir?

Adenomiyozis rahatsızlığı teşhis ve tedavisi için bir kadın doğum uzmanına başvurulmalıdır.

Adenomyozis Gebeliğe Engel midir? İnfertilite (Kısırlık) Sebebi midir?

Adenomiyozis rahatsızlığı birkaç farklı mekanizma ile gebe kalmakta sıkıntıya yol açabilir.

Endometrial tabaka ile miyometrium arasındaki junctional zonda bozulma embriyonun rahim içine yerleşme (implantasyon) şansını düşürebilir. Rahim kas tabakası içerisinde endometrial odakların olması rahimin peristaltik hareketlerini düzensizleştirebilir ve bu da tüplerde de peristaltik hareketi bozup spermlerin tüpe ilerleyip yumurtaya ulaşma ihtimalini düşürebilir. Döllenen yumurta ve oluşan embriyonun rahime geri gelişi ihtimalini azaltabilir.

Adenomiyotik odaklardan salınan bazı faktörler nedeniyle oksidatif stress artabilir ve bu da embriyonun rahim içine yuvalanması için uygun olmayan koşullara sebep olabilir. Aynı zamanda kornik inflamasyon rahim kas tabakasında fibrozise, kanlanmada azalmaya ve bu nedenle de gebelik şansında düşmeye sebep olabilir.

Adenomyozis ve Tüp Bebek Tedavisi

Adenomiyozis rahatsızlığı kendiliğinden gebelik şansını azaltacağı gibi tüp bebek tedavisi sırasında da gebelik şansını olumsuz etkileyebilir. Bu kapsamda tedavi planlamasının muayene bulgumuza ve hastalığın yaygınlığına göre belirlenmesi ve kişiye özel planlanması önemlidir. Eğer çok büyük odaklar var ise tüp bebek tedavisi öncesinde ameliyatla çıkartılmaları düşünülebilir. Rahim iç tabakasında tutulum varsa histeroskopi ile rahim içinin gözden geçirilmesi gerekebilir.

Ancak hastalık çok yaygın değilse, rahim iç tabakasında bir düzensizlik ya da tutulum yoksa, dokunulmadan tüp bebek yapılması düşünülebilir. Taze embriyo transferi yapılmadan embriyoların dondurulup, başka bir siklusta dondurulmuş embriyo transferi yapılması gebelik şansını daha olumlu etkilemektedir.

Uzun süreli baskılama sonrası transfer yapılmasının daha iyi olduğuna dair çalışmalar olsa da son yıllarda yapılan araştırma sonuçları dondurulmuş embriyo transferi hazırlığında kullanılacak hazırlık protokollerinin birbirine üstünlüğü olmadığını göstermektedir. Hastamızın mevcut durumuna göre en uygun olan protokol seçilebilir.

Adenomyozis Ağrıya Neden Olur mu?

Adenomiyozis varlığında hastaların çoğunda adet dönemlerinde çok yoğun ağrı şikayeti bulunmaktadır. Bazı hastalarda cinsel birliktelik sırasında da ağrı olabilir.

Tüp Bebek/IVF Planında Yönetim Nasıl Olmalı?

Tüp bebek tedavisi planlanırken rahim iç tabakasının dikkatli değerlendirilmesi önemlidir. 3 boyutlu ultrasonografi ile değerlendirme ya da gerekli olgularda MR ve histeroskopi yapılması gerekebilir. Rahim iç tabakasında sorun olmadığından emin olunduktan sonra tüp bebek tedavisine geçilebilir. Tüp bebek tedavisinin 2 basamaklı yapılması, önce elde edilen embriyoların dondurulup, ardından başka bir siklusta rahim içi hazırlanıp transfer planlanması ile gebelik oranları yükseltilebilecektir.

 

İletişim Bilgileri

Yazar: Prof. Dr. Mehtap Polat
Telefon: +90 530 011 41 33
E-Posta: info@mehtappolat.com

Referanslar

  • Vannuccini, S., Tosti, C., Carmona, F., Huang, S.J., Chapron, C., Guo, S.-W., Petraglia, F., 2017. Pathogenesis of adenomyosis: an update on molecular mechanisms. Reproductive BioMedicine Online 35, 592–601. https://doi.org/ 10.1016/j.rbmo.2017.06.016.
  • Zhai, J., Vannuccini, S., Petraglia, F., Giudice, L.C., 2020. Adenomyosis: Mechanisms and Pathogenesis. Semin Reprod Med 38, 129–143. https://doi.org/10.1055/s-00401716687.
  • Vannuccini, S., Jain, V., Critchley, H., Petraglia, F., 2022b. From menarche to menopause, heavy menstrual bleeding is the underrated compass in reproductive health. Fertility and Sterility 118, 625–636. https://doi.org/10.1016/j.fertnstert.2022.07.021.
  • Bulun, S.E., Yildiz, S., Adli, M., Wei, J.-J., 2021. Adenomyosis pathogenesis: insights from next- generation sequencing. Human Reproduction Update 27, 1086–1097.https://doi.org/10.1093/ humupd/dmab017.
  • Van den Bosch, T., Dueholm, M., Leone, F.P.G., Valentin, L., Rasmussen, C.K., Votino, A., Van Schoubroeck, D., Landolfo, C.,
    Installe, A.J.F., Guerriero, S., Exacoustos, C., Gordts, S., Benacerraf, B., D’Hooghe, T., De Moor, B., Bro€lmann, H., Goldstein, S., Epstein, E., Bourne, T., Timmerman, D., 2015. Terms, definitions and measurements to describe sonographic features of myometrium and uterine masses: a consensus opinion from the Morphological Uterus Sonographic Assessment (MUSA) group. Ultrasound Obstet Gynecol 46, 284–298. https://doi.org/10.1002/ uog.14806.